متن مصاحبه با رئیس دادگاه در سال ۲۰۲۵ | دادگاه جی‌ژو: حل ریشه‌ای اختلافات و پشتیبانی حقوقی از احیای روستاها
Tianjin Higher People's Court
۰۳-۰۷-۲۰۲۵ ۰۹:۱۷
تیانجین
منبع: پنگ‌پای
سلسله‌گفت‌وگوهای سال ۲۰۲۵ با رؤسای دادگاه‌های تیانجین
دادگاه عالی خلق تیانجین با همکاری بخش خبر رادیویی Tianjin Haihe Media Group سلسله‌گفت‌وگوهای «مصاحبه با رؤسای دادگاه‌های تیانجین در سال ۲۰۲۵» را کلید زده‌اند. در این برنامه، رؤسای ۲۲ دادگاه خلق در سطوح مختلف شهر به استودیو دعوت می‌شوند تا گزارش عملکرد خود را به افکار عمومی ارائه دهند؛ گزارشی از اقدامات محاکم خلق با محوریت «عدالت و کارآمدی»، در راستای خدمت به منافع کلان و اجرای عدالت برای مردم، با هدف ارتقای کیفیت توسعه در تیانجین از طریق ارائه خدمات و ضمانت‌های قضایی قدرتمند.
در تاریخ اول ژوئیه، Shi Hailong، دبیر گروه رهبری حزبی و رئیس دادگاه خلق منطقه جی‌ژو در شهرداری تیانجین، مهمان این برنامه بود و درباره اقدامات دادگاه جی‌ژو با شنوندگان و مخاطبان اینترنتی گفت‌وگو کرد.
سلسله‌گفت‌وگوهای سال ۲۰۲۵ با رؤسای دادگاه‌های تیانجین
متن مصاحبه
مجری: جناب رئیس Shi، گفت‌وگوی امروز را با داستان تاریخی «کوچه شش‌فوتی» آغاز کنیم؛ روایتی که ضرب‌المثل معروف «نامه از فرسنگ‌ها راه فقط برای یک دیوار، چه باک گر سه فوت بدو واگذاری» از آن آمده است. داستان کوچه شش‌فوتی به دوره دودمان چینگ برمی‌گردد که خانواده Zhang Ying، از مقامات دربار، با همسایه‌شان بر سر زمین اختلاف پیدا کردند و در نهایت هر دو خانواده سه فوت عقب‌نشینی کردند و کوچه‌ای به عرض شش فوت شکل گرفت. ژوئن سال گذشته، دادگاه جی‌ژو نیز شاهد نسخه‌ای امروزی از ماجرای «کوچه شش‌فوتی» بود. ممکن است شرح این ماجرا را برای ما بفرمایید؟
Shi Hailong: «مدارا و سازش» از ارزش‌های سنتی کهن است و در ارزش‌های محوری جامعه‌گرایی نیز بر «هماهنگی» و «خیرخواهی» تأکید می‌شود. این پرونده به اختلاف مرزی میان دو روستا در منطقه جی‌ژو مربوط بود. در مرز میان دو روستای لی‌ژوانگ و ژانگ‌ژوانگ، مسیری وجود دارد که راه عبور اهالی لی‌ژوانگ برای زیارت اهل قبور در ارتفاعات است. فردی به نام ژانگ بخشی از زمین‌های روستای ژانگ‌ژوانگ را اجاره کرده بود که دقیقاً مجاور همین مسیر قرار داشت. به دلایل تاریخی و شرایط جغرافیایی، مرز میان دو روستا نامشخص بود و در نتیجه، زمین اجاره‌ای ژانگ با بخشی از این معبر همپوشانی داشت. پس از مدتی، ژانگ دور زمین خود حصار کشید که این امر رفت‌وآمد روستاییان لی‌ژوانگ را مختل کرد. دهیاری لی‌ژوانگ معتقد بود بخشی از زمین تصرف‌شده متعلق به آن‌هاست و قرارداد اجاره منعقدشده توسط دهیاری ژانگ‌ژوانگ باطل است. در مقابل، ژانگ تأکید داشت که زمین را از مجاری قانونی اجاره کرده و قراردادش معتبر است. هیچ‌یک از طرفین کوتاه نمی‌آمدند. سرانجام دهیاری لی‌ژوانگ از دهیاری ژانگ‌ژوانگ و این مستأجر شکایت کرد و خواستار ابطال قرارداد اجاره و رفع حصار و درختان موجود در مسیر شد. قاضی پرونده بلافاصله در محل حاضر شد و به معاینه محلی پرداخت. از آنجا که موضوع پرونده با حق تردد و منافع اراضی بخش عمده‌ای از اهالی روستا گره خورده بود، صدور یک حکم صرف بدون در نظر گرفتن پیامدها می‌توانست تنش‌های جمعی ایجاد کند؛ از طرفی ارجاع پرونده به کارشناسی برای تحدید حدود رسمی نیز مستلزم صرف وقت و هزینه بسیار بود و روندی فرسایشی داشت. در عوض، دستیابی به یک توافق از طریق میانجی‌گری می‌توانست بدون افزایش هزینه‌ها و تشدید اختلاف، مسئله را حل کند. بنابراین قاضی بارها به دهیاری‌های هر دو روستا مراجعه کرد، اسناد را بررسی نمود و مسیر مورد مناقشه را بازدید کرد. قاضی با تکیه بر جنبه‌های عاطفی، منطقی و حقوقی، طرفین را به درک متقابل ترغیب کرد و راهکاری عملی پیش پای آنان گذاشت. در نهایت، طرفین مصالحه کردند: مقرر شد روستای لی‌ژوانگ جاده مرزی را بهسازی کند و ژانگ نیز موانع گیاهیِ مخل رفت‌وآمد را پاکسازی نماید تا هر دو طرف با عقب‌نشینی و همکاری، کاربری جاده را احیا کنند. با این تصمیم، هم ژانگ و هم اهالی روستا از جاده بهسازی‌شده بهره‌مند شدند و اختلاف فیصله یافت. در این پرونده، قاضی به‌جای صدور یک حکم شتاب‌زده، با حضور میدانی، شنیدن مطالبات و هدایت طرفین به سوی مدارا، زمینه را برای حل ریشه‌ای مناقشه فراهم کرد.
مجری: این نمونه امروزی از داستان «کوچه شش‌فوتی» واقعاً ملموس بود. حضور میدانی قاضی و تلفیق اخلاق و قانون نه تنها مناقشه ارضی را حل کرد، بلکه پیوند همسایگی در روستا را نیز حفظ نمود. این نمونه بارز رسیدگی به «پرونده‌های خرد» برای تأمین «معیشت و منافع کلان» است.
Shi Hailong: دقیقاً همین‌طور است. در جی‌ژو حجم زیادی از پرونده‌ها به مسائلی چون حق تردد، واگذاری زمین و اختلافات خانوادگی مربوط می‌شود که در ظاهر ساده اما در باطن بسیار بااهمیت هستند. اتفاقاً همین مسائل که مستقیماً به منافع روزمره مردم پیوند خورده‌اند، پایه‌های ثبات اجتماعی را شکل می‌دهند. رویکرد ما این است که «هیچ پرونده خردی را نباید کم‌اهمیت دانست یا با مسامحه بررسی کرد»؛ قاضی باید با قرار دادن خود به‌جای طرفین دعوا و با ترکیب قواعد حقوقی و شناخت عرف محلی، با دلسوزی به تک‌تک پرونده‌ها رسیدگی کند.
مجری: در مقایسه با سایر مناطق تیانجین، دعاوی واصله به دادگاه جی‌ژو چه ویژگی‌های بارز دیگری دارند؟
Shi Hailong: ویژگی‌های پرونده‌ها در جی‌ژو مستقیماً از بستر جغرافیایی و ساختار اجتماعی منطقه نشئت می‌گیرد. نخست، پیچیدگی تاریخی دعاوی کشاورزی و روستایی است. در مناطق کوهستانی، مرز اراضی دقیق نیست و اختلاف بر سر قراردادهای اجاره، واگذاری و مرزبندی بر پایه اسناد قدیمی یا توافق‌های شفاهی رایج است؛ به‌ویژه در موضوعاتی چون حقابه‌ها، حق ارتفاق و عبور، و حریم زمین‌های زراعی. همچنین دعاوی مربوط به خریدوفروش محصولات و کیفیت نهاده‌های کشاورزی به دلیل ضعف در تنظیم قراردادها زیاد دیده می‌شود. دوم، چالش‌های عملی در دادرسی است. رفت‌وآمد در مناطق کوهستانی دشوار است و هزینه دادرسی برای برخی اهالی بالاست؛ از این رو اقداماتی چون دادگاه‌های سیار و میانجی‌گری در محل بسیار مورد استقبال قرار می‌گیرد. همچنین اجرای احکام در این دعاوی معمولاً بر اراضی و اشجار متمرکز است که توقیف یا تعیین تکلیف آن‌ها پیچیدگی‌های اجرایی دارد. سوم، حساسیت روابط در جوامع سنتی و خویشاوندی است. طرفین دعوا معمولاً همسایه یا خویشاوندند و پرونده‌ها آمیخته با پیشینه‌های خانوادگی است؛ بنابراین تصمیم‌گیری باید هم اثر حقوقی و هم پیامد اجتماعی مثبتی داشته باشد تا از شعله‌ور شدن کینه‌های تازه پس از ختم پرونده جلوگیری شود. به همین دلیل ما بر ارتقای دو مهارت در قضات تأکید داریم: تسلط بر دانش تخصصی حقوقی و توانایی ارتباط‌گیری بومی و مؤثر با مردم.
کشاورزی بنیاد جامعه است. دادگاه جی‌ژو خدمات قضایی خود را بر سه محور اصلی استوار کرده است: نخست، «حمایت قضایی» از توسعه صنایع بومی؛ دوم، «اثربخشی» در حل‌وفصل ماهوی دعاوی؛ و سوم، «تسهیل امور مردم» با توجه به وسعت منطقه و فاصله روستاها تا مراکز قضایی.
مجری: در فرایند احیای روستاها، شکوفایی اقتصادی و صنعتی نقشی کلیدی دارد. شما به محور «حمایت قضایی» اشاره کردید؛ دادگاه جی‌ژو در عمل چه اقداماتی برای پشتیبانی از تولید و کسب‌وکار در روستاها انجام داده است؟
Shi Hailong: حاکمیت قانون ضامن فضای کسب‌وکار و بنیاد مدیریت روستایی است. حمایت از احیای روستاها اولویت ماست. طی سال‌های اخیر در جی‌ژو، صنایع کشاورزی رشد چشمگیری داشته و برندهای بومی تقویت شده‌اند. دادگاه جی‌ژو با هماهنگی برنامه‌های کلان مدیریتی منطقه، رویکرد سه‌گانه «قضاوت، مدیریت اجتماعی و خدمت‌رسانی» را در پیش گرفته تا با مداخله در سراسر زنجیره تولید، ثبات حقوقی را تأمین کند. اول، تقویت فضای حقوقی کسب‌وکارهای نوین؛ با توجه به ماهیت گردشگری جی‌ژو، بیش از ۵۰ پرونده در حوزه گردشگری روستایی و کشاورزی تفریحی با دقت رسیدگی شده و اختلافات پیرامون ساخت‌وساز اقامتگاه‌های بوم‌گردی مدیریت شده است. همچنین با حل سریع بیش از ۳۰ اختلاف مرتبط با تجارت الکترونیک و فروش آنلاین محصولات کشاورزی، زمینه برای تجاری‌سازی محصولاتی چون خرمالوی محلی و آبزیان منطقه فراهم شده است. دوم، ایجاد مسیرهای امن حقوقی برای صنایع سودآور روستایی؛ در مناطقی که تمرکز بر تولید نهال، بلوبری و سبزیجات گلخانه‌ای است، شعب تخصصی برای رسیدگی به قراردادهای حمل، خرید نهال و سازه‌های کشاورزی تشکیل شده است. از سال ۲۰۲۴ تاکنون، بیش از ۱۵۰۰ پرونده در حوزه تسهیلات مالی و ضمانت‌های اعتباری بخش کشاورزی حل‌وفصل شده تا اجرای سیاست‌های حمایتی تسهیل شود. سوم، صیانت از حقوق اراضی؛ زمین دارایی اساسی کشاورز است. ما با اعمال سخت‌گیرانه‌ترین تدابیر در زمینه حفظ کاربری اراضی کشاورزی، از سال ۲۰۲۴ تاکنون نزدیک به ۵۰ پرونده تخلف در تغییر کاربری اراضی را بررسی کرده‌ایم. همچنین در مواجهه با قراردادهای مشکل‌دارِ واگذاری زمین، به بیش از ۱۹۰ پرونده رسیدگی شده و با ارائه توصیه‌نامه‌های قضایی به بخشداری‌ها، فرایند واگذاری اراضی ساماندهی شده است تا حقوق جمعی روستا و کشاورزان محفوظ بماند.
مجری: می‌توانید با ذکر نمونه عینی توضیح دهید که این خدمات حقوقی چگونه در عمل به کمک طرح‌های توسعه روستایی آمده است؟
Shi Hailong: اخیراً نخستین پروژه نیروگاه بادی منطقه جی‌ژو به‌طور کامل به شبکه برق سراسری متصل شد. در مراحل اولیه ساخت، یکی از اهالی بر سر غرامت تصرف زمین با نمایندگان روستا به اختلاف خورد. اگر این مسئله سریع حل نمی‌شد، علاوه بر تحمیل زیان مالی سنگین و معطلی پروژه، تنش‌های اجتماعی تشدید می‌شد. شعبه دادرسی شانگ‌کانگ با هماهنگی بخشداری، پلیس، نهادهای امنیتی و بازرسی محلی، در قالب کارگروه میانجی‌گری وارد عمل شد و جلسه‌ای میدانی با اعضای شورای روستا و معتمدان برگزار کرد. قاضی بر پایه مقررات «قانون مدنی» و «قانون مدیریت اراضی» به پرسش‌ها و ابهامات حقوقی اهالی پاسخ داد و سوءتفاهم‌ها را برطرف کرد. در نهایت توافق حاصل شد و مانع پیشرفت پروژه برطرف گردید. این یک نمونه از کارکرد شعب محلی دادگاه است؛ پروژه‌های توسعه در روستاها معمولاً با مسائلی نظیر تعیین حریم اراضی، ضوابط تملک و مجوزهای ساخت مواجهند. پنج شعبه محلی دادگاه جی‌ژو با اتصال به نهادهای اجرایی بخش و روستا، اختلافات را در مراحل اولیه مهار می‌کنند تا پایه‌های حقوقی طرح‌ها محکم بماند.
نمونه دیگر، به پرونده قراردادی یک اقامتگاه بوم‌گردی برمی‌گردد. با رونق اقامتگاه‌های بومی در جی‌ژو، بروز برخی اختلافات طبیعی است. سال‌ها پیش، فردی به نام ژو خانه خود را با شرط عدم واگذاری به غیر، به فردی به نام ژانگ اجاره داده بود. ژانگ بعدها با یک شرکت خدمات گردشگری قراردادی بست تا بازاریابی اینترنتی و مدیریت تخصصی اقامتگاه را انجام دهد. مالک با این تصور که ملک به غیر اجاره داده شده، دادخواست تخلیه ثبت کرد. این پرونده از حیث ایجاد رویه برای کسب‌وکارهای نوپا بسیار حساس بود. دادگاه پس از بررسی اسناد اعلام کرد: همکاری با یک شرکت مدیریت هتلداری، بهره‌برداری بهینه از حق انتفاع مستأجر و منطبق با رویکرد تخصصی‌سازی این صنعت است و انتقال منافع به غیر تلقی نمی‌شود؛ لذا دعوای خواهان رد شد. این رأی در دادگاه تجدیدنظر نیز تأیید گردید. این تصمیم قضایی، ماهیت مدل‌های نوین اقتصادی را روشن کرد و پیامی اطمینان‌بخش به بازار داد. پس از قطعیت رأی، قاضی در جمع فعالان بوم‌گردی حاضر شد و ابعاد حقوقی موضوع را برای ارتقای امنیت سرمایه‌گذاری تشریح کرد.
مجری: توضیحات شما نشان می‌دهد دستگاه قضایی چگونه گام‌به‌گام در کنار فعالیت‌های اقتصادی حرکت می‌کند. اما درباره کلیدواژه دوم، یعنی «اثربخشی» در رفع ریشه‌ای اختلافات، دادگاه جی‌ژو چه رویه‌ای داشته تا مردم طعم عدالت را حس کنند؟
Shi Hailong: Zhang Jun، رئیس دادگاه عالی خلق، همواره بر تعمیق تفکر حقوقی شی جین‌پینگ و حل‌وفصل ماهوی و باکیفیت دعاوی تأکید دارد. تبیین حق آسان‌تر از ختم واقعی دعواست. تبیین حق یعنی تطبیق مورد با قانون، اما ختم دعوا به معنای زدودن کینه‌ها و اصلاح روابط میان افراد است. در دادگاه جی‌ژو اعتقاد ما این است که «مردم برای رفع مشکل به دادگاه می‌آیند، نه صرفاً طی کردن مراحل اداری تشریفاتی».
ما سه اصل را دنبال می‌کنیم:
نخست، «پیش از کوبیدن چکش قضاوت، در خانه روستایی را بزن». در مناقشات بر سر حریم اراضی یا مسیر آب که با اصطلاحاتی چون «یک مرز خاکی و نیم‌متر دیوار» شناخته می‌شوند، قاضی ابتدا باید پای در گل‌ولای زمین بگذارد و وضعیت را از نزدیک ببیند، سپس تصمیم بگیرد. در یک پرونده، دهیاری از کشاورزی سالخورده بابت حق اجاره معوقه شکایت کرده بود. بررسی‌ها نشان داد این اختلاف سال‌ها لاینحل مانده و فرد سالخورده نگاه بدبینانه‌ای به مسئولان محلی دارد. قاضی پرونده شخصاً در مسیری ناهموار پیاده رفت تا وضعیت زمین را بررسی کند و سپس طرفین را در دهیاری گرد هم آورد. وقتی پیرمرد دید قاضی با کفش‌های گل‌آلود در محل حاضر شده، تحت تأثیر قرار گرفت و گفت: «هرچه قاضی بگوید می‌پذیرم». در همان جلسه، مستأجر بدهی را تسویه کرد و دهیاری شکایت خود را پس گرفت. در موردی دیگر بر سر حق تردد میان دو همسایه کشاورز، کار به درگیری فیزیکی کشیده بود؛ قاضی رسیدگی را متوقف کرد، زمین را مورد بازبینی قرار داد و با روشن کردن حقوق طرفین، مسئله را به نحوی حل کرد که شاکی انصراف داد و همسایه متعهد شد در فصل درو اجازه عبور بدهد.
دوم، «ابتدا گره‌های خانوادگی را باز کن، سپس منطق قانون را جاری ساز». دعاوی خانوادگی پیچیدگی‌های عاطفی دارند و قاضی باید به دنبال حل فراگیر مسئله باشد. در یک مورد، پدری به دلیل تنش لفظی و فیزیکی با پسرش به پلیس شکایت کرده بود. پس از صدور تصمیم پلیس مبنی بر عدم جریمه طرفین، پدر دادخواست ابطال این تصمیم و دریافت خسارت درمان را مطرح کرد. قاضی دریافت که خواسته اصلی پدر جریمه فرزندش نیست، بلکه او در پی عذرخواهی و احترام از سوی فرزند است. پس از صحبت جداگانه با پسر و مشاهده پشیمانی او، قاضی هر دو را به مرکز حل اختلاف فراخواند؛ پسر رسماً عذرخواهی کرد و هزینه درمان را پرداخت، پدر دادخواست را پس گرفت و رابطه خانوادگی احیا شد.
سوم، «حل یکباره پرونده‌های زنجیره‌ای». برای کاستن از رفت‌وآمد مردم به دادگاه‌ها، تلاش می‌کنیم پرونده‌های به هم پیوسته در یک بسته رسیدگی شوند. به‌عنوان نمونه، در ماجرای تخریب و بازسازی‌های یک طرح توسعه شهری، خانواده‌ای پس از ازدواج مجدد پدر و سرمایه‌گذاری فرزندخوانده در زمین مسکونی، طی سال‌ها درگیر پرونده‌های متعدد طلاق، نفقه، خلع ید و تقسیم ماترک شده بودند و مبالغی بین آن‌ها ردوبدل نشده باقی مانده بود. در دعوای اخیر، پدر مدعی دریافت سهم مالی و یک واحد آپارتمان شده بود. قاضی برای ریشه‌کن کردن این مناقشه شش‌ساله، کلیه تعهدات و احکام گذشته را تجمیع و در قالب یک بسته سازش محاسبه کرد؛ طرفین با این طرح موافقت کردند، مطالبات در همان جلسه تسویه شد و پرونده بدون ایجاد دعوای جدید بسته شد.
مجری: درباره کلیدواژه سوم یعنی «تسهیل امور مردم»، در مناطقی که از مراکز قضایی دور هستند چه تدابیری اتخاذ شده است؟ به‌ویژه در خصوص ایجاد «ایستگاه‌های خدمات قضایی» که اشاره فرمودید، قضات چگونه به میان مردم می‌روند؟
Shi Hailong: «ایستگاه خدمات قضایی» ابتکار ما برای تسهیل دسترسی مردم است. برای نمونه، ایستگاه ژوهه‌وان را در نظر بگیرید. پس از اجرای طرح انتقال ساکنان حاشیه مخزن آب یوچیائو به شهر، اهالی ۴۴ روستا به منطقه ژوهه‌وان منتقل شدند که از دادگاه بخش بیشلیان فاصله زیادی دارد. دادگاه جی‌ژو برای کاستن از زحمت مردم، در این شهرک یک ایستگاه خدمات قضایی مستقر کرد. در یک فقره دعوای تجاری میان دو شریک قدیمی بر سر بدهی ۱۰۰ هزار یوآنی، خواهان دادخواست خود را مستقیماً به همین باجه محلی تحویل داد. قاضی همان‌جا طرف دیگر را تلفنی دعوت کرد و هر دو حاضر شدند. با وساطت قاضی، بدهکار بخشی از وجه را همان لحظه پرداخت کرد و طلبکار نیز مهلتی برای باقی‌مانده داد و هزینه دادرسی را بخشید. کل این فرایند، از ثبت تا مصالحه و پرداخت، تنها در ۶۰ دقیقه به سرانجام رسید.
همچنین در ایستگاه خدمات قضایی بخش لوژوانگزی، رئیس شعبه هایینگ هفتگی حضور می‌یابد و به همراه صلح‌یاران محلی به مشکلات رسیدگی می‌کند. در یک پرونده تقسیم ارث، پس از فوت پدر، میان فرزندان و همسر دوم اختلاف جدی بر سر منزل و حساب‌های بانکی پیش آمده بود و خانواده در آستانه ورود به دعوای طولانی‌مدت قضایی بود. یکی از نوادگان برای مشورت به این ایستگاه آمد. قاضی پس از مطالعه مدارک و قوانین مربوط، چند راهکار منصفانه و درون‌خانوادگی پیشنهاد داد. چند روز بعد اطلاع دادند که با همان مشاوره‌ها، توافق داخلی حاصل شده و دیگر نیازی به طرح دعوا نیست. حل اختلاف پیش از ثبت پرونده، در این ایستگاه‌ها به یک رویه معمول تبدیل شده است.
مجری: در پایان، مهم‌ترین اولویت‌های دادگاه جی‌ژو برای آینده چیست؟
Shi Hailong: دادگاه جی‌ژو سه برنامه محوری را دنبال خواهد کرد: نخست، توسعه و کارآمدسازی «ایستگاه‌های خدمات قضایی» با بهره‌گیری از رویکرد تلفیقی اخلاق و قانون؛ دوم، تقویت دادرسی در حوزه منابع طبیعی و محیط‌زیست با اتکا به ظرفیت‌های پایگاه‌های احیای بوم‌شناختی منطقه؛ و سوم، تکمیل سازوکارهای حل اختلاف غیرقضایی و استمرار الگوی حل ریشه‌ای مناقشات در قالب رویکرد بومی تجربه فنگ‌چیائو در عصر جدید، تا بدین ترتیب پشتیبانی حقوقی از توسعه تیانجین به شکلی باکیفیت و کارآمد تداوم یابد.