نگاهی به رویدادهای روز丨«بریکس بزرگ»، افق‌های روشن پیش رو
دهلی نو، هند؛ خانواده BRICS با عبور از کوه‌ها و دریاها گردهم آمدند.
به دعوت Narendra Modi، نخست‌وزیر هند، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، از ۱۲ تا ۱۳ سپتامبر در هجدهمین اجلاس سران BRICS شرکت کرد.
امسال مصادف با بیستمین سالگرد آغاز همکاری‌های BRICS است؛ سازوکاری که از یک مفهوم اقتصادی در گزارش‌های پژوهشی، اکنون به نیرویی اثرگذار در شکل‌دهی به نظم بین‌المللی تبدیل شده و همکاری‌های آن ذیل عنوان «BRICS بزرگ» وارد مرحله جدیدی از توسعه با کیفیت بالا شده است.
در این نقطه آغازین جدید، «BRICS بزرگ» چگونه می‌تواند نقشی پررنگ‌تر ایفا کند و به توسعه‌ای گسترده‌تر دست یابد؟
سخنان شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در هجدهمین اجلاس سران BRICS، مسیر پیش‌روی این سازوکار همکاری را مشخص کرد و در شرایط پرتلاطم و متغیر کنونی جهان، عنصری از اطمینان‌بخشی و ثبات به همراه آورد.
—— پیشگامان عصر تحولات
امروزه دگرگونی‌های عمیق جهانی با سرعتی فزاینده در حال رخ دادن است، جنوب جهانی رشدی چشمگیر یافته و روند چندقطبی‌شدن جهان مهارناپذیر شده است. هم‌زمان، یکجانبه‌گرایی و سیاست‌های مبتنی بر قدرت رو به افزایش است، چندجانبه‌گرایی و نظم بین‌المللی با چالش مواجه شده و شکاف‌های موجود در حوزه‌های صلح، توسعه، امنیت و حکمرانی روزبه‌روز عمیق‌تر می‌شوند.
با ورود جهان به دوره‌ای تازه از بی‌ثباتی و تحولات، جامعه بین‌المللی بر سر یک دوراهی سرنوشت‌ساز قرار گرفته است.
در اکتبر ۲۰۲۴، در جریان شانزدهمین اجلاس سران BRICS در قازان روسیه، شی جین‌پینگ خاطرنشان کرد: «هر اندازه تلاطم‌های زمانه شدیدتر باشد، ما باید با اراده‌ای استوارتر، شجاعتی پیشگامانه و تدبیری مبتنی بر درک و انطباق با تحولات، در خط مقدم بایستیم و BRICS را به بستر اصلی همبستگی و همکاری جنوب جهانی و نیرویی پیشگام در پیشبرد اصلاحات حکمرانی جهانی تبدیل کنیم.»
این بار در دهلی نو هند، شی جین‌پینگ بار دیگر تأکید کرد: «کشورهای BRICS باید قاطعانه در سمت درست تاریخ بایستند، نقش پیشگام زمانه را ایفا کنند، نظم بین‌المللی را به سوی مسیری عادلانه‌تر و معقول‌تر هدایت نمایند و دست در دست یکدیگر، ساخت جامعه‌ای با سرنوشت مشترک برای بشریت را پیش ببرند.» او همچنین افزود: «برای دستیابی به جهانی باثبات‌تر و بهتر، کشورهای BRICS باید ابتکار عمل تاریخی را در دست گیرند، دایره وسیع کشورهای جنوب جهانی را متحد سازند و نقشی سازنده، پایدار و مثبت در امور بین‌المللی ایفا کنند تا رفاه مشترک بشریت ارتقا یابد.»
هر چه شرایط دشوارتر و پرتلاطم‌تر باشد، ضرورت مسئولیت‌پذیری نمایان‌تر می‌شود.
«پیشگام در پیشبرد توسعه نوآورانه»، «پیشگام در حفظ صلح و ثبات»، «پیشگام در ارتقای یادگیری متقابل میان تمدن‌ها» و «پیشگام در اصلاح و بهبود حکمرانی جهانی»؛ این چهار رویکرد ارائه‌شده از سوی شی جین‌پینگ، کاملاً هم‌راستا با «ابتکار توسعه جهانی»، «ابتکار امنیت جهانی»، «ابتکار تمدن جهانی» و رویکردهای ناظر بر حکمرانی جهانی است. این راهبردها نشان‌دهنده جهت‌دهی استراتژیک به توسعه و همکاری‌های عملی سازوکار BRICS بوده و مسیری روشن برای ساخت جهانی بهتر ترسیم می‌کند.
—— تحکیم پایه‌های همکاری‌های عملی
سازوکار همکاری BRICS در جریان خیزش هم‌زمان بازارهای نوظهور و کشورهای در حال توسعه متولد شد.
طی این بیست سال، نظم جهانی دستخوش دگرگونی‌های عمیقی شد، اما سازوکار BRICS با پایبندی به اصول بنیادین خود و همگام با تحولات زمانه، در دل تغییرات گسترش یافت و در مسیر همکاری‌ها تقویت شد. امروزه کشورهای عضو BRICS از چهار قاره جهان، نزدیک به نیمی از جمعیت دنیا را در بر می‌گیرند، حدود ۳۰ درصد از اقتصاد جهان را تشکیل می‌دهند و سهم آن‌ها در رشد اقتصادی جهان از ۵۰ درصد فراتر رفته است؛ امری که این مجموعه را به نماد اصلی همبستگی و همکاری در میان کشورهای جنوب جهانی تبدیل کرده است.
در حاشیه این اجلاس، سران کشورهای BRICS از نمایشگاه عکس بیستمین سالگرد تأسیس این سازوکار بازدید کردند، در مراسم کاشت نهال حضور یافتند و عکس یادگاری جمعی گرفتند.
△ عصر ۱۲ سپتامبر به وقت محلی، دهلی نو، هند؛ عکس جمعی سران کشورهای BRICS در جریان بخش نخست هجدهمین اجلاس سران.
در ۱۲ سپتامبر، شی جین‌پینگ در سخنرانی خود در بخش نخست این نشست تأکید کرد: «طی بیست سال گذشته، همبستگی و همکاری همواره سرچشمه قدرت توسعه BRICS بوده است. ما باید با صداقت در تعامل، تمرکز بر اشتراکات و مدارا در برابر تفاوت‌ها، به منافع بنیادین یکدیگر احترام بگذاریم و با تکیه بر گفت‌وگو، درک متقابل را تعمیق کرده و اختلافات را مدیریت کنیم تا تداوم پایدار و درازمدت همکاری‌های BRICS تضمین شود.»
در ۱۳ سپتامبر و در جریان بخش دوم نشست، شی جین‌پینگ پنج پیشنهاد را برای تعمیق همکاری‌ها مطرح کرد تا دامنه و عمق تعاملات گسترش یابد: «ابتکار هوش مصنوعی متن‌باز و فراگیر»، «ابتکار تسهیل تجارت و سرمایه‌گذاری»، «ابتکار همکاری در صنایع دیجیتال»، «ابتکار همکاری در حوزه تولید هوشمند» و «ابتکار پرورش استعدادهای علمی و فناوری».
—— آغاز سومین «دهه طلایی» همکاری‌های BRICS
«دوستی اگر از مسیر درست باشد، یارانِ هزاران فرسنگ دور نیز همدل و پیوندشان محکم‌تر از چسب و استوارتر از سنگ و آهن خواهد بود.» در اجلاس سال ۲۰۱۷ سران BRICS در شیامن، شی جین‌پینگ با اشاره به این ضرب‌المثل کهن چینی خاطرنشان کرد که دلیل رشد سریع همکاری‌های BRICS، یافتن مسیر درست همکاری بوده است. در جریان آن نشست، رهبران BRICS تصمیم گرفتند شراکت راهبردی نزدیک‌تر، گسترده‌تر و جامع‌تری را شکل دهند و مدل ارتقایافته همکاری را با تکیه بر سه محور اصلی اقتصاد و بازرگانی، امنیت سیاسی و تبادلات فرهنگی پایه‌گذاری کنند؛ امری که مسیر سازوکارسازی و تعمیق عینی همکاری‌ها را هموار ساخت و چشم‌انداز دومین «دهه طلایی» را ترسیم کرد. چین همچنین با برگزاری نشست گفت‌وگوی بازارهای نوظهور و کشورهای در حال توسعه، الگوی همکاری «+BRICS» را تثبیت کرد.
در سال ۲۰۲۲ و طی دوره ریاست چین بر این گروه، فرایند عضوگیری و گسترش BRICS آغاز شد؛ در اجلاس قازان در سال ۲۰۲۴، مفهوم توسعه با کیفیت بالا در قالب «همکاری BRICS بزرگ» ارائه گردید که بر ساخت بریکسِ مبتنی بر صلح، نوآوری، محیط‌زیست سبز، عدالت و تبادلات فرهنگی تأکید داشت؛ و در نشست کنونی نیز طرح «چهار پیشگامی» و «پنج پیشنهاد همکاری» به میان آمد. چین در تمامی مقاطع کلیدی سازوکار BRICS نقشی اساسی ایفا کرده است.
در سال ۲۰۲۷، چین ریاست دوره‌ای BRICS را بر عهده خواهد گرفت و میزبان نوزدهمین اجلاس سران خواهد بود؛ رویدادی که نه‌تنها به منزله تحویل‌گرفتن ریاست این تشکل، بلکه نشان‌دهنده مسئولیت پاسخ‌گویی به انتظارات اعضا از آینده این سازوکار است.
در سخنرانی ۱۲ سپتامبر، شی جین‌پینگ اظهار داشت که پکن آماده است با تقویت اجماع و هم‌افزایی با همه طرف‌ها، سومین «دهه طلایی» همکاری‌های BRICS را آغاز کرده و زمینه‌ساز دستیابی به آینده‌ای مبتنی بر شکوفایی و پیشرفت مشترک شود.
△ مرکز همایش‌ها و نمایشگاه‌های بین‌المللی دهلی نو، هند
سازوکار همکاری BRICS به موازات ارتقا و گسترش مداوم خود، حامل مأموریت‌ها و امیدهای تازه‌ای است.
وعده دیدار در سال ۲۰۲۷ در چین خواهد بود. چین به پیشبرد توسعه با کیفیت بالا، گسترش درهای باز اقتصادی در سطحی پیشرفته، پیگیری «ابتکار توسعه جهانی» و اجرای باکیفیت طرح کمربند و راه ادامه خواهد داد تا با به اشتراک گذاشتن فرصت‌ها، فصلی نو در همبستگی و خوداتکایی کشورهای جنوب جهانی رقم بزند.