«کاهش کورتیزول و درمان بی‌خوابی در ۹ دقیقه»؛ واقعیت علمی یا تلقین روانی؟
روزها پرمشغله و خسته‌کننده می‌گذرند، اما شب‌ها خواب به چشم نمی‌آید؛ بدن کاملاً فرسوده است، ولی مغز همچنان با تمام توان کار می‌کند. دشواری در به خواب رفتن اکنون به دغدغه روزمره افراد بسیاری تبدیل شده است. برای داشتن یک خواب راحت، ترفندهای گوناگونی در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود. به‌تازگی مجموعه‌ای از تمرین‌ها موسوم به «سه‌گانه پیش از خواب» با ادعای «کاهش کورتیزول ظرف ۹ دقیقه» در کانون توجه کاربران فضای مجازی قرار گرفته است. ادعا می‌شود این روش از طریق تنفس عمیق شکمی، چرخش ستون فقرات و ماساژ شکم، بدن را آرام می‌کند و کیفیت خواب را بهبود می‌بخشد. اما آیا این روش مبنای علمی دارد؟ آیا واقعاً می‌توان ظرف ۹ دقیقه سطح کورتیزول را کاهش داد و بر بی‌خوابی غلبه کرد؟ این «سه‌گانه پیش از خواب» از سه مرحله تشکیل شده است: دقایق ۱ تا ۳ تنفس عمیق شکمی؛ دقایق ۴ تا ۶ کشش و چرخش ستون فقرات؛ و دقایق ۷ تا ۹ ماساژ دورانی شکم در جهت عقربه‌های ساعت. منبع تصویر: شبکه‌های اجتماعی بسیاری از کاربران پس از انجام این تمرین‌ها اعلام کرده‌اند که «سریع‌تر به خواب رفته‌اند» یا «نفخ شکمشان برطرف شده است». برخی نیز معتقدند: «این حرکات ساده‌اند، زمان کمی می‌برند، نیازی به تجهیزات ندارند و واقعاً تا حدی مؤثر به نظر می‌رسند.» با این حال، گروهی دیگر این پرسش را مطرح کرده‌اند که این حرکات اساساً چه ارتباطی با سطح کورتیزول دارند و آیا اثربخشی آن‌ها در کاهش این هورمون از نظر علمی اثبات شده است؟ برخی کاربران نیز گفته‌اند با انجام این مراحل، هیچ تغییری در خوابشان ایجاد نشده است. افزون بر این روش، ادعاهای دیگری مانند «بیرون آوردن زبان به مدت ۴۰ ثانیه برای کاهش کورتیزول» نیز در فضای مجازی مطرح شده است. پزشکان در این زمینه توضیح می‌دهند که هورمون کورتیزول در ناحیه شکم رسوب یا تجمع نمی‌کند. کورتیزول هورمونی است که از غدد فوق کلیوی ترشح می‌شود و در جریان خون گردش دارد. فرایند تجزیه و سم‌زدایی متابولیت‌های آن در کبد صورت می‌گیرد و در نهایت از طریق ادرار دفع می‌شود. نیمه‌عمر کورتیزول حدود ۶۰ تا ۹۰ دقیقه است؛ بنابراین فرایند ترشح، سوخت‌وساز و پاکسازی آن از بدن زمان‌بر است و نمی‌توان با چند حرکت فیزیکی ساده آن را به‌سرعت از بدن دفع کرد. از این رو، چنین ادعاهایی از پشتوانه علمی کافی برخوردار نیستند. این تمرین‌ها می‌توانند به عنوان یک فعالیت آرام‌بخش و ملایم پیش از خواب مفید باشند، اما صرفاً بر پایه احساس و تجربه فردی کاربران پس از انجام تمرین، نمی‌توان ادعا کرد که این حرکات اثری مشخص و سریع بر کاهش سطح کورتیزول دارند.