دیدگاه丨جعل ویدئوی بیماری سخت پدر با هوش مصنوعی برای کلاهبرداری از دوستان؛ دست گذاشتن روی بی‌پناه‌ترین نقاط عاطفی انسان

مردی که با ساخت ویدئوهای جعلی از بیماری پدرش با هوش مصنوعی بیش از ۱.۷ میلیون یوآن از دیگران کلاهبرداری کرده بود، بازداشت شد

مردی در شانگهای به نام جیانگ (Jiang)، پس از شکست‌های پی‌درپی در سرمایه‌گذاری و برای جبران زیان‌های سنگین در بازار بورس، با بافتن دروغ‌هایی نظیر «ابتلای پدر به سرطان» و «مشکلات نقدینگی شرکت»، و حتی با استفاده از AI برای تولید ویدئوهای کوتاه از پدرش در بستر بیماری و انتشار آن‌ها در شبکه‌های اجتماعی، بیش از ۱.۷ میلیون یوآن از هم‌کلاسی‌ها و دوستان نزدیک خود کلاهبرداری کرد. در این پرونده، متهم نه تنها پیوندهای خانوادگی را به ابزاری برای فریب دوستانش تبدیل کرده، بلکه با به‌کارگیری هوش مصنوعی باورپذیری این فریب را دوچندان ساخته است؛ موضوعی که فراتر از یک کلاهبرداری مالی ساده، به آسیب‌دیدن عمیق‌ترین پیوندهای عاطفی میان انسان‌ها انجامیده و ابعاد پرونده را بسیار زننده کرده است. روابط میان دوستان و بستگان بر پایه‌ای از اعتماد شکل می‌گیرد که نیازی به راستی‌آزمایی مداوم ندارد. وقتی هم‌کلاسی‌ها یا دوستان دست یاری دراز می‌کنند، انگیزه اصلی حفظ حرمت دوستی و باور به درستی سخنان طرف مقابل است. انسان‌ها در برخورد با نزدیکان خود گارد دفاعی را کنار می‌گذارند و بدون تردید همدلی و نیک‌خواهی خود را ارزانی می‌دارند؛ اما جیانگ همین نقطه عاطفی را به روزنه‌ای برای اخاذی و سودجویی مالی بدل کرد. در این پرونده، ماجرای کلاهبرداری نزدیک به هفت سال به درازا کشیده است. جیانگ از سال ۲۰۱۹ با بهانه‌هایی چون «سرمایه‌گذاری در حوزه فناوری»، «ازدواج و خرید خانه» و «گردش مالی شرکت»، بارها از سه تن از دوستان نزدیکش مبالغی قرض گرفت. در ادامه، او با طرح ادعاهایی چون «نیاز فوری پدر به درمان سرطان» و «هزینه‌های خاکسپاری پدر»، حس دلسوزی آنان را برانگیخت و به دریافت پول ادامه داد. طی چند سال، مجموع بدهی‌های او به بیش از ۱.۷ میلیون یوآن رسید. او که توان بازپرداخت این مبالغ را نداشت، به ساختن بهانه‌های جدید برای به تعویق انداختن پرداخت‌ها روی آورد، تا اینکه طلبکاران مستقیماً به سراغش آمدند. بیماری سخت و فوت پدر، ایفای نقش «فرزند فداکار»... مجموعه این سناریوهای فریبکارانه دقیقاً بر حساس‌ترین و بی‌دفاع‌ترین زوایای احساسی مخاطب دست گذاشت. جیانگ برای واقعی‌تر جلوه‌دادن دروغ‌هایش، به کمک فناوری AI ویدئوهایی جعلی از وخامت حال پدر سالمندش تولید کرد و با به‌راه‌انداختن نمایشی اندوه‌بار در فضای مجازی، از حس همدردی دوستانش سوءاستفاده نمود. او عواطف خانوادگی را ابزار نمایش ساخت و سال‌ها رفاقت را قربانی طمع‌ورزی خود کرد. نقش هوش مصنوعی در این میان نیز شایان توجه است. در گذشته نیز برخی افراد با داستان‌سرایی درباره رنج‌ها و سختی‌های زندگی، احساسات دیگران را برای مقاصد مالی به بازی می‌گرفتند، اما این کار معمولاً از طریق متن‌سازی یا دستکاری تصاویر پرونده‌های پزشکی انجام می‌شد. ظهور AI امکان مصورسازی و عینی‌سازی رنج‌های ساختگی را فراهم آورده، هزینه فریب را کاهش داده و نفوذ به لایه‌های دفاعی روانی دوستان را آسان‌تر کرده است. با این حال، نباید فراموش کرد که فناوری فی‌نفسه خیر یا شر نیست؛ AI تنها یک ابزار است. آنچه خطرناک شمرده می‌شود، زیاده‌خواهی انسان‌هاست و خطاکار واقعی کسی است که پیوندهای خانوادگی و دوستانه را به ابزار کسب منفعت بدل می‌کند. پیامد چنین رفتارهایی فراتر از زیان مالی، شکاف عمیقی است که در بنیان‌های اعتماد عمومی پدید می‌آید. وقتی بیماری و درگذشت نزدیک‌ترین اعضای خانواده را بتوان به‌سادگی با AI جعل کرد، حس امنیتی که ذاتاً در واژه «دوست و آشنا» نهفته است، تضعیف می‌شود. قربانیان پس از تجربه چنین فریبی، در مواجهه با تقاضای کمکِ دوستان نیازمند دچار تردید و محافظه‌کاری می‌شوند و چه بسا دست رد به سینه آنان بزنند. این بی‌اعتمادی و بدگمانی محتاطانه، آسیبی نامرئی است که چنین پرونده‌هایی بر جای می‌گذارند. نیک‌خواهی دوستان و بستگان نباید دستمایه سوءاستفاده قرار گیرد. در تعاملات اجتماعی، انسان‌ها در برابر نزدیکان گارد خود را باز می‌کنند، اما این اعتماد نباید به نقطه ضعفی برای بهره‌کشی بدل شود. این پرونده یادآور آن است که درخواست کمک از سوی آشنایان لزوماً به معنای اعتماد کورکورانه نیست و نیازمند بررسی بیشتر و تصمیم‌گیری سنجیده‌تر است. عواطف انسانی و پیوندهای دوستانه سرمایه‌هایی ارزشمندند، نه ابزاری برای فریبکاری؛ خدشه‌دار کردن بی‌محابای این اعتماد، علاوه بر تخریب جایگاه اخلاقی فرد، پیامدهای قانونی قاطعی را نیز به همراه خواهد داشت.