سفر به دل شهرستان‌ها | در کرانه دریاچه پویانگ؛ درک ارزش گرانبهای تنوع زیستی
[یادداشت سردبیر]
شهرستان‌ها گنجایش رویاها را دارند و بار دلتنگی برای زادگاه را به دوش می‌کشند. با فرارسیدن روزهای تعطیل، سفر نسل جوان به شهرستان‌ها به یک جریان پرطرفدار تبدیل شده است. در تعطیلات روز ملی امسال، خبرنگار پنگ‌پای راهی این شهرستان‌ها شد تا پویایی، تاب‌آوری و زندگی واقعی در این مناطق چین را از نزدیک لمس کند.
در اینجا هم می‌توان تلاش‌های پرشور برای پیشرفت صنعتی و پیوند فرهنگ و گردشگری را دید، و هم شاهد تحولاتی بود که طی آن ریشه‌های کهن فرهنگی در شهرهای کوچک حیاتی دوباره یافته‌اند. با بررسی تک‌تک این شهرستان‌ها، می‌توان تصویری متفاوت و تماشایی از چین را به تماشا نشست.
تعطیلات روز ملی، فرصت مهمی برای ارزیابی پویایی و ویژگی‌های اقتصادی شهرستان‌ها به شمار می‌رود. پنگ‌پای بار دیگر با پرونده ویژه «سفر به دل شهرستان‌ها»، به واکاوی محرک‌های بنیادین توسعه اقتصادی چین می‌پردازد.
در شهر لوشان واقع در استان جیانگ‌شی، صخره باستانی لوئوشینگ‌دون به آرامی در دل علفزارهای پست جا خوش کرده است. با فرارسیدن فصل کم‌آبی دریاچه پویانگ، این جزیره صخره‌ای هزارساله که در فصل پرآبی زیر آب پنهان می‌شود، چهره واقعی خود را نمایان کرده و گردشگران می‌توانند پیاده تا پای آن بروند.
در تعطیلات روز ملی، سیل گردشگران از شیب خاکریز به سوی علفزارها و به طرف لوئوشینگ‌دون روانه شدند و در پهنه سبز دشت پراکنده گشتند. در امتداد ساحل دریاچه نیز ردیف ماهیگیران، توجه بسیاری از رهگذران را به خود جلب کرده بود؛ تنوع گونه‌های صیدشده به راستی شگفت‌انگیز بود.
زمین‌های ساحلی نزدیک به لوئوشینگ‌دون در شهر لوشان.
یکی از ماهیگیران توضیح داد که از مارس تا ژوئن هر سال، ماهیگیری در سراسر پهنه‌های آبی لوشان ممنوع است. خارج از مناطق ممنوعه و محدود، ماهیگیری تفریحی به صورت یک قلاب برای هر نفر مجاز است، اما فروش ماهی‌های صیدشده ممنوع است. او گاهی برای پذیرایی از دوستانش یکی دو ماهی صید می‌کند و گاهی صرفاً برای لذت ماهیگیری به آب می‌زند و پس از صید، ماهی را دوباره رها می‌کند.
در حین گفتگو، او یک ماهی آب‌شیرین با پوزه‌ای کشیده به طول تقریبی ۲۰ سانتی‌متر صید کرد؛ فلس‌های نقره‌ای‌رنگش زیر تابش نور، شبیه تیغه‌ای درخشان بر پهنه آب می‌ماند. این گونه که زندگی در آب‌های جاری را ترجیح می‌دهد و از ماهیان کوچک و میگوها تغذیه می‌کند، گوشتی بسیار لطیف و لذیذ دارد و یکی از گونه‌های غالب دریاچه پویانگ به حساب می‌آید.
دریاچه پویانگ به عنوان یکی از سه دریاچه متصل به رود یانگ‌تسه در بخش میانی و پایینی آن، زیستگاه، محل تخم‌ریزی و منطقه تغذیه بسیار مهمی برای آبزیان رود یانگ‌تسه فراهم می‌کند. این دریاچه همچنین نقشی اساسی در حفظ تنوع زیستی آبزیان و پایداری ساختار و کارکرد اکوسیستم حوضه میانی و پایینی رود یانگ‌تسه ایفا می‌کند. به عنوان نمونه، پوشش گیاهی متراکم آبزیان در این دریاچه همانند تکیه‌گاه‌های طبیعی عمل می‌کند و تخم‌های چسبنده ماهیان را محکم به ریشه‌ها یا برگ‌ها متصل نگه می‌دارد.
در این پهنه آبی برای نخستین بار یک کولی چشم‌درشت مغولی زنده را دیدم؛ گونه‌ای از ماهیان که تخم چسبنده می‌گذارند و به دلیل رنگ سرخ‌فام باله‌های سینه‌ای، شکمی و لبه پایینی باله دمی‌اش شناخته می‌شود. در بسیاری از مناطق، افراد تقریباً فقط از طریق بازارها یا حوضچه‌های رستوران‌ها متوجه می‌شوند که چه آبزیانی در رودها و دریاچه‌های محلی زیست می‌کنند، چرا که جایگاه بوم‌شناختی بسیاری از گونه‌های بومی توسط گونه‌های مهاجمی نظیر تیلاپیا اشغال شده است.
از سال ۲۰۲۰، طرح ممنوعیت کامل صید در دریاچه پویانگ به اجرا درآمد و اکوسیستم منطقه از وضعیت آسیب‌پذیر به سمت تاب‌آوری حرکت کرد. یکی از نشانه‌های این روند، مهار گرایش به کوچک‌تر شدن اندازه و کاهش میانگین سنی ماهیان در سال‌های اخیر بوده است. علاوه بر این، بر اساس پژوهش منتشرشده توسط Yang Shufan و همکاران در مجله علمی Acta Hydrobiologica Sinica، پس از اجرای طرح ممنوعیت صید، وسعت اکوسیستم دریاچه پویانگ ۸٫۰۷ درصد افزایش یافته و کل زیست‌توده آن ۳۵٫۷ درصد بیشتر شده است. رشد این شاخص‌ها صرفاً یک افزایش آماری نیست، بلکه گواهی روشن بر احیای زیست‌محیطی دریاچه پویانگ به شمار می‌رود. همچنین، پس از اجرای این تدابیر، میزان بلوغ و پایداری اکوسیستم به شکل چشمگیری ارتقا یافته است؛ امری که نشان‌دهنده پیچیدگی و تثبیت بیشتر شبکه اکولوژیک، پیوند نزدیک‌تر چرخه مواد مغذی، و افزایش سرعت گردش و بازیافت مواد در محیط است و در مجموع از بهبود محسوس ساختار و کارکرد اکوسیستم حکایت دارد.
با وجود این، هرچند ساختار و عملکرد اکوسیستم دریاچه پویانگ پس از ممنوعیت صید بهبود چشمگیری یافته، اما هنوز تا رسیدن به اوج شرایط تاریخی خود فاصله زیادی دارد. از سوی دیگر، پیامدهای تغییرات اقلیمی جهانی مانند خشکسالی‌های شدید، همچنان اثرات نامطلوبی بر اکوسیستم این دریاچه برجای می‌گذارد.
ساعت ۵ بعدازظهر، هنوز شمار زیادی از شهروندان در حال ماهیگیری هستند.
نسیم دریاچه آرام‌آرام می‌وزد. دو دختر خردسال با هیجان در حال گشت‌وگذار در پهنه ساحلی هستند و کیسه کوچکی از صدف‌های باریک و بلند در دست دارند. بررسی شواهد نشان می‌دهد که این صدف‌ها به احتمال زیاد Solenaia oleivora هستند؛ گونه‌ای بومی و منحصر به چین که نقش موثری در تصفیه و کاهش آلاینده‌های آب دارد و یکی از حلقه‌های حیاتی اکوسیستم تالابی محسوب می‌شود.
ارزش راستین دریاچه پویانگ هرگز تنها در وسعت بی‌کران آب‌های آن خلاصه نمی‌شود، بلکه در بستر اکوسیستم تالابی کامل و متنوع آن نهفته است. درست همان‌طور که ماهیگیر نمی‌داند لحظه بعد چه ماهی متفاوتی صید خواهد کرد و کودک نمی‌داند چه صدفی پیدا می‌کند، این آرامش و لذت طبیعی، ویژگی منحصر‌به‌فرد این کرانه‌هاست. امید می‌رود با تداوم تلاش‌ها، جلوه رنگارنگ دریاچه پویانگ حفظ شود؛ جایی که علفزارها همچنان سرسبز بمانند، پرندگان در فراز آن پرواز کنند، آبزیان در آن جست‌وخیز نمایند و حیات وحش در آرامش کامل، همواره سرزنده و پرشور به زیست خود ادامه دهد.
