صیانت از توسعه باکیفیت و پایدار در سایه امنیت سطح بالا
هماهنگی میان توسعه و امنیت و حفظ هوشیاری در برابر مخاطرات، از اصول بنیادین حکمرانی در چین به شمار می‌رود. از آغاز اجرای برنامه پنج‌ساله چهاردهم، با پایبندی به رویکرد جامع امنیت ملی و هدایت کمیته مرکزی حزب کمونیست چین به رهبری شی جین‌پینگ، دستگاه‌های مختلف کشور هماهنگی میان توسعه باکیفیت و امنیت سطح بالا را در دستور کار قرار داده‌اند. در این دوره، با ارتقای نظام امنیت ملی، ظرفیت‌سازی در حوزه‌های راهبردی و توسعه سامانه ذخایر استراتژیک، چالش‌ها و خطرات عمده مدیریت شده و ضمن حفظ ثبات اقتصادی و اجتماعی، به پایداری اقتصاد جهانی نیز کمک شده است.
تثبیت پایه‌های امنیت غذایی
با اجرای راهبرد امنیت غذایی مبتنی بر تکیه بر ظرفیت‌های داخلی، حفظ سطح تولید، واردات کنترل‌شده و پشتیبانی فناورانه، توجه ویژه‌ای به حفاظت از زمین‌های کشاورزی و توسعه بذر اصلاح‌شده معطوف شده است. حاصل این سیاست‌ها، ثبات در تولید و عرضه کافی محصولات کشاورزی بوده است:
- حفظ خط قرمز ۱.۸ میلیارد مو (حدود ۱۲۰ میلیون هکتار) زمین کشاورزی و احداث بیش از ۱ میلیارد مو مزرعه استاندارد.
- پوشش آبیاری در بیش از ۱.۰۹ میلیارد مو از اراضی کشاورزی کشور.
- سهم ۶۴ درصدی پیشرفت‌های علمی در بخش کشاورزی، پوشش ۹۶ درصدی بذرهای اصلاح‌شده و مکانیزاسیون بیش از ۷۶ درصدی مراحل کاشت، داشت و برداشت.
- توسعه و ترویج برنج مقاوم به شوری به منظور تبدیل اراضی بایر شوره‌زار به زمین‌های حاصلخیز. چین با در اختیار داشتن ۹ درصد از زمین‌های کشاورزی و ۶ درصد از منابع آب شیرین جهان، غذای نزدیک به یک‌پنج‌ام جمعیت جهان را تأمین می‌کند. مجموع تولید غلات کشور دو سال متوالی در سطح ۷۰۰ میلیون تن تثبیت شده و سرانه تولید غلات به بیش از ۵۰۰ کیلوگرم رسیده است که بالاتر از معیارهای پذیرفته‌شده بین‌المللی است. بدین ترتیب خودکفایی اساسی در غلات و امنیت کامل در تأمین خوراک پایه حاصل شده است. در شرایطی که درگیری‌های ژئوپلیتیک و پدیده‌های اقلیمی بازار جهانی غذا را متلاطم کرده، بازار داخلی چین روندی باثبات و همراه با فراوانی محصول را حفظ کرده است.
افزایش ظرفیت تضمین امنیت انرژی و منابع
با اجرای راهبرد نوین امنیت انرژی و شتاب در ساخت ساختار نوین انرژی، تأمین پایدار انرژی در کشور تثبیت شده است:
- تولید انرژی اولیه به بیش از ۵ میلیارد تن معادل زغال‌سنگ استاندارد رسیده و نرخ خودکفایی انرژی بالای ۸۰ درصد حفظ شده است. زغال‌سنگ همچنان نقش محوری در پایداری تأمین انرژی دارد و بهره‌برداری پاک و بهینه از آن دنبال می‌شود.
- تولید سالانه نفت خام در سطح بیش از ۲۰۰ میلیون تن تثبیت شده و تولید گاز طبیعی طی ۹ سال پیاپی سالانه بیش از ۱۰ میلیارد متر مکعب افزایش یافته است.
- بزرگ‌ترین و سریع‌ترین ساختار انرژی‌های تجدیدپذیر جهان در چین ایجاد شده و ظرفیت نصب‌شده نیروگاه‌های برق‌آبی، بادی و خورشیدی رتبه نخست جهانی را دارد. در پایان برنامه پنج‌ساله چهاردهم، سهم انرژی‌های غیرفسیلی در سبد مصرف به ۲۱.۷ درصد رسیده و نزدیک به ۴۰ درصد از برق مصرفی کشور پاک است.
- پیشرفته‌ترین شبکه برق ترکیبی جریان متناوب و مستقیم (AC/DC) در مقیاس وسیع راه‌اندازی شده تا توزیع بهینه منابع برق در سطح کشور تسهیل شود.
- چین به عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده انرژی در جهان، با تکیه بر تنوع‌بخشی به منابع تأمین، نوسانات بازار جهانی انرژی را به شکلی موثر مدیریت کرده و به ثبات این بازار نیز یاری رسانده است. در حوزه منابع معدنی راهبردی نیز نظام جامع اکتشاف، استخراج، تأمین، ذخیره‌سازی و توزیع تقویت شده و ظرفیت ذخایر افزایش یافته است.
ارتقای پایداری زنجیره‌های تأمین و تولید
با تکیه بر راهبرد توسعه مبتنی بر نوآوری و تقویت حلقه‌های تولیدی، کیفیت و امنیت بخش‌های کلیدی صنعت بهبود یافته است:
- توسعه بزرگ‌ترین شبکه راه‌آهن پرسرعت و بزرگراه‌های جهان و پیشبرد طرح‌های زیرساختی موسوم به «شبکه‌های شش‌گانه» شامل شبکه‌های آب، داده، لجستیک و حمل‌ونقل، به‌گونه‌ای که بیش از ۹۰ درصد اسکلت اصلی شبکه ملی حمل‌ونقل چندوجهی محقق شده است.
- نسبت هزینه‌های تحقیق و توسعه به تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۵ به ۲.۸ درصد رسید که برای نخستین بار از میانگین کشورهای OECD فراتر رفت. همچنین جایگاه نوآوری کشور به رتبه نهم جهان ارتقا یافته، دستاوردهای مهمی در بومی‌سازی فناوری‌های کلیدی مدارهای مجتمع ثبت شده و استفاده از تجهیزات و مواد ساخت داخل افزایش یافته است.
- بخش صنعت با تکیه بر تنوع و زنجیره کامل پشتیبانی، سهمی نزدیک به ۳۰ درصد از ارزش افزوده صنعتی کل جهان را به خود اختصاص داده و برای شانزدهمین سال پیاپی در جایگاه نخست جهان ایستاده است.
مدیریت و کنترل مخاطرات در حوزه‌های کلیدی
با هدف تأمین معیشت عمومی و ارتقای امنیت اجتماعی:
- طی اجرای برنامه پنج‌ساله چهاردهم، بیش از ۶۰ میلیون فرصت شغلی جدید در مناطق شهری ایجاد شده، درآمد سرانه قابل تصرف سالانه ۵.۴ درصد رشد کرده و نسبت شکاف درآمدی میان شهر و روستا به ۲.۳۱ کاهش یافته است.
- پوشش گسترده نظام‌های آموزشی، تأمین اجتماعی و سلامت ادامه داشته و میانگین سال‌های تحصیل نیروی کار به ۱۱.۳ سال و امید به زندگی به ۷۹.۲۵ سال رسیده است.
- اتصال اقدامات فقرزدایی به برنامه‌های جامع توسعه روستایی محقق شده و اشتغال بیش از ۳۰ میلیون نفر از جمعیت فقرزدایی‌شده تثبیت شده است.
- در حوزه املاک، اجرای طرح‌های تکمیل و تحویل واحدهای مسکونی پیش‌فروش‌شده پیگیری شده، بدهی‌های ضمنی دولت‌های محلی به شکل مرحله‌ای مدیریت شده و شمار شرکت‌های تأمین مالی محلی کاهش یافته است. همچنین اصلاح ساختار موسسات مالی کوچک و متوسط به همراه مدیریت پیامدهای بلایای طبیعی با موفقیت انجام گرفته است.
با توجه به تغییرات شتابان در عرصه بین‌المللی و اثرگذاری تحولات جهانی بر روند توسعه و امنیت داخلی، دوره پیش‌رو آمیخته با فرصت‌های راهبردی و چالش‌های ناشی از عدم قطعیت‌ها خواهد بود. هماهنگی میان توسعه و امنیت یکی از اصول بنیادین در تدوین برنامه پنج‌ساله پانزدهم است. راهبردهای اصلی برای این دوره شامل محورهای زیر است:
- ارتقای تاب‌آوری و مقاومت اقتصادی در برابر تکانه‌ها: افزایش ظرفیت امنیت غذایی، منابع انرژی و آب، افزایش ظرفیت ذخایر استراتژیک، ساخت زیرساخت‌های نوین، دستیابی به خودکفایی علمی و فناوری، و کنترل تدریجی ریسک‌ها در بازار مسکن، بدهی‌های محلی و موسسات مالی کوچک و متوسط.
- تکمیل سازوکار کنترل مخاطرات اقتصادی: تقویت پایش‌های کلان اقتصادی و سیستم‌های هشدار اولیه، مدیریت خطرات تجاری، حمایت قانونی از حقوق سرمایه‌گذاران خارجی، ارتقای سازوکارهای صیانت از منافع کشور و امنیت شهروندان و نهادهای چینی در خارج از کشور، و توسعه چارچوب‌های امنیتی برای طرح «کمربند و راه».
