آیین‌نامه حفاظت از دانش سنتی طب سنتی چینی
۹ نوامبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۰۸ | منبع: Xinhua Xinhua News Agency، پکن، ۹ نوامبر — آیین‌نامه حفاظت از دانش سنتی طب سنتی چینی ماده ۱. این آیین‌نامه به‌منظور حفاظت از دانش سنتی طب سنتی چینی، تسهیل انتقال بین‌نسلی و توسعه آن و نیز ترویج فرهنگ طب سنتی چینی، بر اساس «قانون طب سنتی چینی جمهوری خلق چین» تدوین شده است. ماده ۲. منظور از «دانش سنتی طب سنتی چینی» در این آیین‌نامه، نظریه‌ها، روش‌های فنی و اشکال بیانی مرتبط با آن‌هاست که بر پایه تجارب عملی طولانی‌مدت و انباشته ملت چین شکل گرفته و نسل‌به‌نسل منتقل و توسعه یافته است؛ از جمله: (۱) نظریه‌ها و روش‌های سنتی پیشگیری، مراقبت‌های سلامت، تشخیص، درمان و توان‌بخشی در طب سنتی چینی؛ (۲) نسخه‌های مشهور کلاسیک و نسخه‌های تجربه‌شده طب سنتی چینی؛ (۳) فنون سنتی به‌نژادی، کشت، پرورش، گردآوری و شناسایی گونه‌های دارویی سنتی، و نیز فنون و فرایندهای سنتی فرآوری قطعات دارویی و تهیه فراورده‌های طب سنتی چینی؛ (۴) متون و نسخه‌های کهن طب سنتی چینی، و نشانه‌ها و نمادهای سنتی و ویژه آن؛ (۵) سایر مصادیق دانش سنتی طب سنتی چینی. ماده ۳. حفاظت از دانش سنتی طب سنتی چینی باید با پیروی از منطق درونی توسعه این طب، پایبندی به حفظ اصالت و نوآوری روشمند، و اولویت‌بخشی به حفاظتِ توأم با بهره‌برداری انجام گیرد. فعالیت‌های حفاظتی در حوزه دانش سنتی طب سنتی چینی باید در چارچوب قوانین و مقررات اداری صورت پذیرد و نباید منافع ملی، منافع عمومی جامعه و حقوق قانونی دیگران را خدشه‌دار کند. ماده ۴. نهاد متولی طب سنتی چینی در شورای دولتی، مسئولیت مدیریت امور حفاظت از دانش سنتی این حوزه را در سراسر کشور بر عهده دارد. نهادهای متولی طب سنتی چینی در دولت‌های محلی سطح شهرستان و بالاتر، متولی اجرای این امور در محدوده اداری خود هستند. سایر نهادهای ذی‌ربط دولت‌های محلی در سطح شهرستان و بالاتر نیز در حدود اختیارات قانونی خود، وظایف مرتبط با حفاظت از این دانش را انجام می‌دهند. ماده ۶. نهادهای متولی طب سنتی چینی در سطح استان و بالاتر، موضوع حفاظت از دانش سنتی طب سنتی چینی را در برنامه‌های توسعه‌ای مربوطه می‌گنجانند، اقدامات لازم را برای ترویج، نشر، کاربرد بالینی و پژوهش‌های علمی-فناورانه در این حوزه گسترش می‌دهند و حمایت‌های مورد نیاز را تأمین می‌کنند. نهادهای متولی در سطح شهرستان و بالاتر موظف‌اند بسترهای لازم را برای تشویق و هدایت مشارکت نهادهای مدنی و مردمی در حفاظت از این دانش از طریق اهدای کمک‌های مالی، خدمات داوطلبانه و سازوکارهای مشابه فراهم آورند. ماده ۷. دولت از فعالیت رسانه‌ها، مراکز فرهنگی عمومی و دیگر مجموعه‌ها برای معرفی، نمایش و ایجاد تجربه عمومی در زمینه دانش سنتی طب سنتی چینی در چارچوب شرح وظایف آن‌ها حمایت می‌کند. برگزاری برنامه‌های تبلیغاتی، نمایشگاهی و تجربه‌محور باید طبق ضوابط ملی کشور باشد و هرگونه تبلیغ خلاف واقع، مبالغه‌آمیز یا کسب منافع نامشروع ممنوع است. ماده ۸. دولت از مبادلات و همکاری‌های بین‌المللی در حوزه دانش سنتی طب سنتی چینی حمایت کرده و روند ترویج و کاربرد جهانی آن را پیش می‌برد. مدیریت امور مربوط به سرمایه‌گذاری خارجی، سرمایه‌گذاری در خارج از کشور و صادرات فناوری‌های مرتبط با دانش سنتی طب سنتی چینی، طبق «قانون سرمایه‌گذاری خارجی جمهوری خلق چین»، «قانون تجارت خارجی جمهوری خلق چین»، «مقررات شورای دولتی درباره سرمایه‌گذاری در خارج از کشور»، «آیین‌نامه مدیریت واردات و صادرات فناوری جمهوری خلق چین» و دیگر قوانین و مقررات اداری ذی‌ربط کشور انجام می‌شود. ماده ۹. نهاد متولی طب سنتی چینی در شورای دولتی با هماهنگی دیگر بخش‌های مسئول در این شورا، فرایند تربیت نیروی متخصص دانش سنتی را تقویت می‌کند. سازمان‌ها و افرادی که در زمینه حفاظت از دانش سنتی طب سنتی چینی خدمات برجسته‌ای ارائه داده باشند، طبق مقررات ملی تشویق و تقدیر می‌شوند. ماده ۱۰. در فعالیت‌های حفاظتی مرتبط با دانش سنتی، در صورت شمول مفاهیمی چون اسرار دولتی، اسرار اداری، اسرار تجاری، حریم خصوصی و داده‌های فردی، رعایت دقیق موازین قانونی و مقررات اداری الزامی است. ماده ۱۱. نهاد متولی طب سنتی چینی در شورای دولتی، سیاست‌گذاری و هماهنگی‌های کلان را برای سازماندهی و اعتبارسنجی متون کهن و نیز پایش جامع دانش سنتی ارتقا می‌دهد. ماده ۱۲. نهاد متولی طب سنتی چینی در شورای دولتی، پایگاه داده حفاظتی دانش سنتی طب سنتی چینی را تأسیس کرده و مدیریت طبقه‌بندی‌شده‌ای را بر داده‌های ثبت‌شده اعمال می‌کند. شیوه‌نامه اجرایی مدیریت این پایگاه داده را نهاد متولی در شورای دولتی تدوین و ابلاغ خواهد کرد. ماده ۱۳. نهاد متولی طب سنتی چینی در شورای دولتی از طریق نهادهای تخصصی، اقدام به بازخوانی، ویرایش و گزینش متون کهن طب سنتی چینی می‌کند. نسخ برگزیده و دانش سنتی درج‌شده در آن‌ها، پس از احراز اصالت توسط این نهاد، وارد پایگاه داده حفاظتی می‌شوند. ماده ۱۴. نهادهای متولی طب سنتی چینی در سطح استان موظف به سازماندهی و اجرای پایش و گردآوری داده‌های میدانی دانش سنتی در حوزه جغرافیایی خود هستند. دانش‌های شناسایی‌شده پس از تأیید نهاد متولی در شورای دولتی در پایگاه داده ثبت خواهند شد. در فرایند پایش و بررسی دانش سنتی، استفاده از ظرفیت مراکز درمانی، دانشگاه‌ها، مؤسسات پژوهشی، شرکت‌ها، انجمن‌های علمی، اتاق‌های بازرگانی و اتحادیه‌های صنفی مجاز است. اشخاص حقیقی یا حقوقی خارجی مجاز به انجام هیچ‌گونه پایش یا پژوهش میدانی در زمینه دانش سنتی طب سنتی در خاک کشور نیستند. دستورالعمل اجرایی این پایش‌ها را نهاد متولی در شورای دولتی تدوین می‌کند. ماده ۱۵. بررسی‌های میدانی باید با رضایت پیشین دارنده دانش، رعایت احترام به رسوم و سنن بومی و بدون تضییع حقوق قانونی افراد انجام گیرد. اسناد و نمونه‌های مادی حاصل از این پایش‌ها باید به‌گونه‌ای استاندارد نگهداری شوند تا از هرگونه تخریب یا اتلاف جلوگیری شود. در صورت شناسایی دانش‌های سنتی در معرض انقراض، نهاد متولی استانی موظف است بلافاصله آن‌ها را ثبت کرده و با گردآوری اسناد و نمونه‌ها، تدابیر حفاظتی اضطراری را به اجرا بگذارد. ماده ۱۶. دولت اشخاص حقیقی و حقوقی را تشویق می‌کند دانش سنتی در اختیار خود را به نهاد استانی مربوطه اعلام نمایند. این موارد پس از ارزیابی اولیه استانی و تأیید نهاد متولی در شورای دولتی، به پایگاه داده حفاظتی افزوده می‌شوند. ماده ۱۷. نهاد متولی طب سنتی چینی در شورای دولتی موظف است اطلاعات مربوط به دانش‌های ثبت‌شده در پایگاه داده را منتشر کند. این نهاد با همکاری بخش‌های متولی فرهنگ و گردشگری در شورای دولتی، از فناوری‌های رقومی برای ثبت و بایگانی دانش سنتی به‌منظور نگهداری پایدار و تسهیل دسترسی عمومی استفاده می‌کند. ماده ۱۸. دارندگان دانش سنتی طب سنتی چینی حق استفاده، به‌کارگیری و انتقال دانش خود را دارا بوده و در قبال دسترسی یا بهره‌برداری دیگران از آن، از حق رضایت آگاهانه و تسهیم منافع برخوردارند. دولت از بهره‌برداری اصولی از نظریه‌ها، روش‌های کاربردی و نسخه‌های کلاسیک متون کهن که در حوزه مالکیت عمومی قرار دارند و دسترسی به آن‌ها آزاد است حمایت می‌کند؛ نهاد متولی در شورای دولتی وظایف و اختیارات دارنده حقوق را در این زمینه بر عهده خواهد داشت. شیوه‌نامه این ماده توسط همین نهاد تدوین می‌شود. ماده ۱۹. نهاد متولی در شورای دولتی «فهرست ملی حفاظت از دانش سنتی طب سنتی چینی» را تدوین کرده و گزیده‌ای از دانش‌های شاخص، منحصربه‌فرد و دارای ارزش حفاظتی ویژه را از پایگاه داده به این فهرست اضافه می‌کند. سازوکار اداره این فهرست توسط نهاد یادشده مشخص می‌شود. ماده ۲۰. نهاد متولی در شورای دولتی با تشکیل کارگروه ارزیابی تخصصی، موارد پیشنهادی برای ورود به فهرست ملی را از میان داده‌های موجود انتخاب می‌کند. گزینه‌های تأییدشده پس از انتشار اولیه و انجام فرایند دریافت نظرات عمومی، رسماً در فهرست گنجانده می‌شوند. دولت‌های استانی حق معرفی و پیشنهاد موارد جدید برای ثبت در فهرست ملی را دارند. در صورتی که هر یک از موارد ثبت‌شده، ویژگی‌های لازم را از دست بدهد، پس از بررسی کارشناسی کارگروه و با تأیید نهاد متولی در شورای دولتی، از فهرست خارج و موضوع به‌صورت شفاف اعلام خواهد شد. ماده ۲۱. دولت‌های محلی سطح شهرستان و بالاتر می‌توانند متناسب با اقتضائات بومی، منابع و تسهیلات لازم را برای اشاعه و انتقال دانش‌های ثبت‌شده در فهرست ملی اختصاص دهند. ماده ۲۲. نهادهای متولی فرهنگ، گردشگری، میراث فرهنگی و طب سنتی در شورای دولتی، وظیفه تقویت اقدامات مربوط به نگهداری، مرمت، بهره‌برداری و بازنشر نسخ خطی و متون کهنِ ثبت‌شده در فهرست ملی را بر عهده دارند. ماده ۲۳. نهادهای متولی طب سنتی چینی در سطح شهرستان و بالاتر، با استفاده از توان مراکز درمانی تراز اول، اقدامات زیر را برای توسعه کاربست موارد ثبت‌شده در فهرست ملی اجرا می‌کنند: (۱) گردآوری و رده‌بندی اشیا، ابزارها و اسناد مرتبط؛ (۲) به‌کارگیری عملی این دانش‌ها در حوزه درمان بالینی؛ (۳) انجام پژوهش‌های کاربردی به‌منظور قاعده‌مندسازی و ارتقای استانداردهای بالینی؛ (۴) برگزاری دوره‌های انتقال تجارب به‌صورت استاد-شاگردی و تربیت نسل متخصص بعدی؛ (۵) اجرای نشست‌های تخصصی، هم‌اندیشی‌های علمی و نمایش‌های عملی روش‌های فنی. ماده ۲۴. نهاد متولی طب سنتی چینی در شورای دولتی با همراهی نهادهای متولی صنعت، فناوری اطلاعات و نظارت بر دارو، با اتکا به کارخانه‌های داروسازی سنتی و مراکز بالینی، بر روش‌ها و فرایندهای سنتی فرآوری قطعات داروییِ ثبت‌شده در فهرست ملی پژوهش کرده و زمینه ارتقای کیفیت محصولات دارویی را فراهم می‌آورند. ماده ۲۵. نهاد متولی طب سنتی چینی در شورای دولتی با مشارکت نهادهای کشاورزی و نظارت بر دارو، فناوری‌های سنتی در حوزه به‌نژادی، کشت، پرورش، برداشت و شناسایی گیاهان داروییِ ثبت‌شده در فهرست را توسعه و ترویج می‌دهد. ماده ۲۶. دولت بر به‌کارگیری ترکیبی روش‌های سنتی و علوم نوین در پژوهش‌های مرتبط با دانش سنتی تأکید دارد و همکاری دانشگاه‌ها، بیمارستان‌ها، اندیشکده‌ها، بنگاه‌های اقتصادی و تشکل‌های تخصصی را جهت شناخت مبانی نظری، سازوکارهای عملکردی و کاربردهای بالینی حمایت می‌کند. ماده ۲۷. نهادهای استانی و ملی متولی طب سنتی چینی، مراکز آموزش عالی و پژوهشی را مأمور می‌کنند تا اقدامات علمی زیر را در مورد دانش‌های ثبت‌شده در فهرست حفاظتی دنبال کنند: (۱) ثبت و سامان‌دهی اشیا و منابع مکتوب تاریخی؛ (۲) تبارشناسی علمی نظریه‌ها و راستی‌آزمایی داده‌های فنی بنیادین؛ (۳) تسهیل تجاری‌سازی، توسعه کاربردی و تبدیل دستاوردها به محصولات عملیاتی. ماده ۲۸. چنانچه نهادهای متولی طب سنتی چینی یا دیگر سازمان‌های اداری در سطح شهرستان و بالاتر وظایف قانونی خود را مطابق این آیین‌نامه ایفا نکنند، مراجع بالادستی موظف‌اند مهلتی را برای اصلاح روند تعیین کرده و در صورت بروز تخلفات جدی، مدیران و اشخاص مسئول را مشمول پیگرد انضباطی و اداری سازند. ماده ۲۹. هرگونه اقدام اشخاص و سازمان‌های خارجی در اجرای بررسی‌ها و پایش‌های میدانی در حوزه دانش سنتی موضوع بند ۳ ماده ۱۴، متوقف خواهد شد. در این صورت، نهاد متولی شهرستان یا بالاتر حکم به توقف فعالیت، صدور اخطار کتبی، توقیف تجهیزات و عواید حاصله داده و متخلف را به جریمه نقدی از ۵۰ هزار تا ۵۰۰ هزار یوآن محکوم می‌کند. ماده ۳۰. وارد آوردن هر نوع خسارت مادی یا معنوی به دارندگان دانش سنتی پیگرد حقوقی و جبران خسارت را به همراه خواهد داشت و در صورت احراز عناوین مجرمانه، پرونده در مراجع قضایی رسیدگی خواهد شد. ماده ۳۱. چنانچه مواردی از دانش سنتی طب سنتی چینی در زمره آثار باستانی منقول یا میراث فرهنگی ناملموس کشور قرار گیرند، ضوابط «قانون حفاظت از آثار باستانی جمهوری خلق چین» و «قانون میراث فرهنگی ناملموس جمهوری خلق چین» نیز بر آن‌ها حاکم خواهد بود. ماده ۳۲. این آیین‌نامه از تاریخ ۱ ژانویه ۲۰۲۷ لازم‌الاجرا است.